Historia Vita Memoriae Strona Główna Historia Vita Memoriae
Forum dyskusyjne miłośników historii i fortyfikacji - Grupa Inicjatywna "Cztery Historie"

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj  AlbumAlbum  Chat

Poprzedni temat «» Następny temat
W 60. rocznice Powstania
Autor Wiadomość
darecki 
wujek kurde samo dobro
Trzeba siać...


Pomógł: 34 razy
Dołączył: 22 Lis 2004
Posty: 8788
Skąd: Kraków
Wysłany: Sob Lip 09, 2005 10:00 pm   W 60. rocznice Powstania

Wojskowe Biuro Badań Historycznych
W 60. ROCZNICĘ WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO


Powstanie Warszawskie było jednym z największych zbrojnych wystąpień narodowych na terenie Europy. Trwało 63 dni, z których każdy był walką z przeważającymi siłami nieprzyjaciela. Niemcy stosując politykę bezwzględnego terroru starali się za wszelka cenę złamać ducha mieszkańców Stolicy.

Przygotowania do zbrojnego wystąpienia przeciwko Niemcom trwały nieprzerwanie od września 1939 roku, lecz dopiero w 1944 roku sytuacja militarna na terenach Polski wymusiła na dowództwie Armii Krajowej decyzję o rozpoczęciu akcji „Burza” na wschodnich terenach II RP. Zgodnie z założeniami planu operacyjnego „Burzy” z marca 1944 roku, Warszawa miała być wyłączona z działań powstańczych, lecz dopuszczano wystąpienie zbrojne w przypadku bezpośrednich działań Armii Czerwonej na przedpolach miasta. W myśl tych założeń główne siły Armii Krajowej miały za zadanie po wyjściu z Warszawy prowadzić akcje sabotażowo-dywersyjne w Podokręgu Zachodnim i atakować wycofujące się jednostki niemieckie. W mieście natomiast miały zostać jednostki przeznaczone do ochrony ludności cywilnej oraz takie, które powinny opanować niektóre obiekty o znaczeniu strategicznym.

W związku ze zbliżaniem się oddziałów Armii Czerwonej do Warszawy oraz z paniką wśród Niemców jaka miała miejsce w ostatnich dniach lipca dowództwo AK miało prawo przypuszczać, że nadeszła odpowiednia chwila by jawnie, z bronią w ręku działać przeciwko Niemcom, a jednocześnie po opanowaniu miasta wystąpić w roli gospodarza terenu wobec Rosjan.

21 lipca 1944 roku Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski ps. ”Bór” w piśmie do Delegata Rządu na Kraj Jana Stanisława Jankowskiego ps. ”Soból” przedstawił ocenę sytuacji militarnej i politycznej na terenach zajmowanych przez Armię Czerwoną. Konsekwencją tego była weryfikacja planów dotyczących działań na terenie Warszawy. Tego samego dnia gen. ”Bór” wydał rozkaz stanu czujności do powstania, który wchodził w życie z dniem 25 lipca. Dniom oczekiwania na wybuch powstania towarzyszyły kolejne zmiany planów i założeń taktyczno-operacyjnych. Ostateczna decyzja zapadła 31 lipca, a o godzinie 19.00 tego dnia Komendant Okręgu Warszawa płk Antoni Chruściel ps. „Monter” wydał rozkaz o rozpoczęciu działań zbrojnych w dniu1 sierpnia o godz. 17.00.

Siły powstańcze podległe pułkownikowi Antoniemu Chruścielowi ps. „Monter” w dniu wybuchu Powstania zorganizowane były w siedmiu obwodach i jednym samodzielnym rejonie:

Obwód I –Śródmieście (4 rejony) Dowódca ppłk/płk Edward Franciszek Pfeiffer, ps. „Radwan”.

Obwód II - Żoliborz. (3 rejony) Dowódca ppłk Mieczysław Roman Niedzielski, ps. „Żywiciel”.

Obwód III - Wola. (3 rejony) Dowódca ppłk Jan Tarnowski, ps. „Waligóra”.

Obwód IV - Ochota. (3 rejony) Dowódca ppłk Mieczysław Sokołowski, ps. „Grzymała”.

Obwód V - Mokotów (6 rejonów) Dowódca ppłk Aleksander Hrynkiewicz, ps. „Przegonia”.

Obwód VI - Praga. (5 rejonów) Dowódca ppłk Antoni Żurowski, ps. „Bober”.

Obwód VII - Powiat Warszawski (8 rejonów oraz kompania osłony). Dowódca mjr Kazimierz Krzyżak, ps. „Bronisław”.

Samodzielny Rejon VIII - Okęcie. Dowódca mjr Stanisław Babiarz, ps. „Wysocki”.

Odwód dowódcy Okręgu stanowiło Zgrupowanie „Paweł” - dowódca: ppłk Franciszek Rataj ps. „Paweł” w składzie: batalion harcerski „Antoni” (rozwiązany 6.08.) - dowódca: mjr Zygmunt Brockhausen ps. „Antoni” oraz batalion harcerski „Wigry” (od 7.08. w zgrupowaniu „Róg”) - dowódca: por./kpt. Eugeniusz Konopacki ps. „Trzaska”.
W sumie liczebność sił powstańczych szacuje na ok. 50 tys. żołnierzy.

W niektórych rejonach koncentracji walki rozpoczęły się przed godziną 17.00, nie wykorzystano więc czynnika zaskoczenia i umożliwiono Niemcom częściowe przygotowanie do odparcia ataków. Siły niemieckie w Warszawie liczyły około 15 tysięcy żołnierzy, policjantów i służb pomocniczych, które były dobrze uzbrojone i wyposażone, oraz w przeciwieństwie do powstańców zajmowały w większości umocnione pozycje.

W pierwszej fazie walk o Warszawę powstańcy przejęli inicjatywę. W dniach 1-6 sierpnia powstańcy prowadząc ciężkie walki opanowali znaczne części Śródmieścia, Żoliborza, Starego Miasta, Woli oraz Mokotowa. Na Pradze zdobyto kilka budynków. Po pierwszym dniu walk było wiadomo, że powstańcy nie opanowali wielu kluczowych punktów miasta: nie opanowali na Mokotowie budynków znajdującej się tam tzw. „dzielnicy niemieckiej”. Na Ochocie nie zdobyli koszar policji i koszar SS, fiaskiem zakończył się również atak na lotnisko na Okęciu. Zdobycie mostów okazało się również niemożliwe do wykonania. Można przyjąć, że straty strony polskiej tego dnia wyniosły około 2 tys. powstańców. Do 3 sierpnia powstańcy po ciężkich walkach powiększyli swój stan posiadania. Zdobyli m.in.: Dworzec Pocztowy, Dom Turysty, Pałac Blanka.
Od 4 sierpnia do Warszawy zaczęły przybywać posiłki niemieckie. 5 sierpnia na obszarze Woli i Ochoty Niemcy przeszli do natarcia, którego głównym celem było opanowanie dwóch kluczowych arterii komunikacyjnych wiodących z zachodu na wschód i przejęcie inicjatywy operacyjnej. Natarcie niemieckie rozwinięto wzdłuż ulic: Wolskiej, Chłodnej i Elektoralnej w kierunku Ogrodu Saskiego. Mimo, że jednostki powstańcze odpierające ataki niemieckie na Woli i Ochocie wsparło Zgrupowanie „Radosław” pod dowództwem płk Jana Mazurkiewicza ps. „Radosław”. Niemcy zdołali osiągnąć wyznaczony cel i po zdobyciu Woli oraz Ochoty rozpoczęli masowe egzekucje ludności cywilnej i rannych powstańców. 5 i 6 sierpnia jednostki należące do SS-RONA i dywizji „Hermann Göring” wymordowały ok. 50 tys. ludności cywilnej. 6 sierpnia Niemcy zdołali całkowicie opanować arterię przelotową wschód-zachód (ul. Wolska - ul. Leszno) i dotarli do odciętej w Ogrodzie Saskim grupy gen. Reinera Stahela. W tym momencie Stare Miasto, odcięte od Śródmieścia stało się samodzielnym rejonem operacyjnym. Oddziały wolskie częściowo przebiły się przez Muranów w rejon Starówki.

Po sześciu dniach walk w mieście dowództwo powstania zdecydowało zreorganizować siły i utworzyć trzy grupy taktyczne: „Śródmieście”- dowódca płk Edward Pfeiffer, „Północ” – dowódca płk Karol Ziemski, oraz „Południe” – dowódca ppłk Józef Rokicki.

Po zdławieniu powstania na Woli i Ochocie Niemcy skupili swój wysiłek na kierunku Starego Miasta, które zamykało wylot na most Kierbedzia (obecnie Śląsko-Dąbrowski). Niemcy przeciwko siłom powstańczym liczącym ok. 10 tys. żołnierzy. ześrodkowali ataki 12 batalionów piechoty (w tym dwa saperów szturmowych) wspartych jednostkami pancernymi, lotnictwem, ciężką artylerią ( w tym rakietową) oraz pociągiem pancernym. Użyli również specjalnych środków walki jakimi były między innymi lekkie i ciężkie nosiciele ładunków wybuchowych oraz samobieżne wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych.

19 sierpnia rozpoczął się generalny szturm Starego Miasta, którym dowodził gen. Heinz Reinefarth. W tym samym czasie siły gen. Günthera Rohra prowadziły natarcie w Śródmieściu Południowym. W nocy z 19 na 20 sierpnia powstańcy zanotowali wielki sukces, zdobyli budynek PAST-y przy ul. Zielnej, który pozostał w ich rękach do ostatniego dnia powstania.

W związku z zaistniałą sytuacją opeacyjno-taktyczną dowództwo AK zdecydowało się wykonać natarcie dwustronne z kierunków Żoliborz-Stare Miasto aby połączyć te dwie dzielnice. Dwa natarcia, które wykonano nie powiodły się i z tego względu podjęto decyzję o przebiciu się wszystkich sił ze Starówki do Śródmieścia (przez pl. Bankowy w kierunku Hal Mirowskich). Atak ten, przeprowadzony 31 sierpnia załamał się między ulicami Bielańską i Senatorską, wobec tego w nocy z 1 na 2 oraz 2 września ewakuowano kanałami ok. 4,5 tys. żołnierzy do Śródmieścia i ok. 800 na Żoliborz. Stare Miasto upadło. Tego samego dnia Niemcy przełamali polską obronę na Sadybie a część powstańców przedostała się na Mokotów.

Następnego dnia jednostki niemieckie rozpoczęły zmasowany atak na Powiśle. Brały w nim udział 4 bataliony SS wspierane przez broń ciężką. Po bardzo silnych atakach Niemcy zdobyli gmach PZU przy ul. Kopernika. W tym czasie wycofała się również pozbawiona możliwości obrony załoga Elektrowni Warszawskiej. Powiśle upadło 6 września. Niemcy kontynuowali natarcie w kierunku Śródmieścia dążąc do opanowania Al. Jerozolimskich na odcinku pomiędzy Nowym Światem a ul. Marszałkowską. Podczas ataków udało im się obsadzić kilka budynków w Al. Jerozolimskich oraz na ul. Nowogrodzkiej, jak również pokryli ogniem skrzyżowanie Marszałkowska – Al. Jerozolimskie. Niemcy wykorzystując swoją przewagę w ludziach i sprzęcie prowadzili jednocześnie ataki z kilku kierunków, także z okolic ul. Królewskiej , Pl. Grzybowskiego i Dworca Głównego.

8 września jednostki powstańcze zostały wyparte z gmachów przedwojennego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Komendy Policji. Tego samego dnia w godzinach 12.00-14.00 obowiązywało zawieszenie broni, by ludność cywilna, która do tej pory pozostawała w Stolicy mogła opuścić miasto.

10 września rozpoczęło się natarcie radzieckiej 47 Armii w kierunku Pragi. Uczestniczyły w nim jednostki 1 Armii Wojska Polskiego (1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki oraz pododdziały 1 Brygady Pancernej i 13 Pułku Artylerii Pancernej). 14 września Praga została wyzwolona. W tych samych dniach powstańcy toczyli ciężkie walki na Czerniakowie, Żoliborzu, i Śródmieściu.

13 września pod wpływem wydarzeń na wschodnich przedmieściach Warszawy Niemcy wysadzili mosty oraz przegrupowali swe siły z zamiarem ustabilizowania frontu na obszarze miasta i jego przedpolach. W nocy z 15 na 16 września pierwsi żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego przeprawili się na zachodni brzeg Wisły i dołączyli do powstańców.

Mimo, że od początku Powstania strona polska zabiegała o aliancką pomoc lotniczą dla powstańców, to dopiero 18 września dokonano największego zrzutu. W tej amerykańskiej wyprawie lotniczej brało udział 107 samolotów, które łącznie zrzuciły ok. 1,3 tys. zasobników z zaopatrzeniem i wyposażeniem, z czego tylko ok. 20% dostało się w ręce powstańców.

20 września 1944 r. Komendant Główny AK wydał rozkaz zreorganizowania oddziałów powstańczych Armii Krajowej w regularne oddziały Wojska Polskiego. Zgodnie z nim powstał ze wszystkich jednostek powstańczych w Warszawie i oddziałów z Puszczy Kampinoskiej Warszawski Korpus AK. – Dowódcą Warszawskiego Korpusu AK mianowany został awansowany do stopnia gen. bryg. Antoni Chruściel, a zastępcą dowódcy Korpusu – płk dypl. Karol Ziemski. W skład Korpusu wchodziły trzy dywizje: 8 DP im. Romualda Traugutta – zorganizowana z oddziałów walczących na Żoliborzu i w Puszczy Kampinoskiej pod dowództwem ppłka.
Mieczysława Niedzielskiego, 10 DP im. Macieja Rataja zorganizowana z oddziałów walczących na Mokotowie pod dowództwem ppłk. Józefa Rokickiego, oraz 28 DP im. Stefana Okrzei zorganizowana z oddziałów walczących w Śródmieściu pod dowództwem płk. Edwarda Pfeiffera. W skład poszczególnych dywizji wchodziły pułki, które zgodnie z rozkazem gen. Tadeusza Komorowskiego miały numerację zgodną z numeracją jednostek w 1939 roku. Jednocześnie dla zachowania tradycji walk powstańczych pozostawiono nazwy dotychczas używane przez oddziały w walkach powstańczych.

W skład 8 DP weszły: 13 pp złożony z oddziałów Puszczy Kampinoskiej, 21 pp „Dzieci Warszawy”, 32 pp złożony z oddziałów obwodu Żoliborz. W skład 10 DP weszły: 28 i 29 pp złożone z oddziałów obwodu Mokotów i z batalionów pułku „Baszta”, 30 pp złożony z oddziałów Sadyby, Czerniakowa i Lasów Chojnowskich.W skład 28 DP weszły: 15 pp złożony ze zgrupowań „Chrobry I”, „Chrobry II”, „Gurt”, „Paweł”; 36 pp Legii Akademickiej złożony z oddziałów zgrupowań „Róg” i „Bartkiewicz”; 72 pp złożony z batalionów „Golski”, „Zaremba-Piorun”, „Ruczaj”, „Stefan” i „Miłosz”. W dniu kiedy powołano Warszawski Korpus AK rozpoczęła się ewakuacja oddziałów powstańczych z Czerniakowa.

24 września Niemcy rozpoczęli koncentryczne ataki na Mokotów i Żoliborz. Opór powstańców na Mokotowie trwał do 27 września. Na Żoliborzu ciężkie walki trwały do końca września. 30 września o godzinie 23.50 ostatni żołnierze Żoliborza złożyli broń.

W czasie, gdy w Warszawie wygasało Powstanie w Puszczy Kampinoskiej walczyło Zgrupowanie „Kampinos” pod dowództwem mjr. Alfonsa Kotowskiego ps. „Okoń”. Jednostki niemieckie z 3 DPanc SS „Totenkopf”, 5 DPanc SS „Wiking” , 19 DPanc oraz Spadochronowo Pancernej Dywizji „„Hermann Göring” w boju pod Jaktorowem 29 września rozbiły Zgrupowanie.

Wobec utraty Mokotowa i Żoliborza dowództwo powstania podjęło rokowania kapitulacyjne, w ich rezultacie 2 października 1944 r. przedstawiciele Komendy Głównej AK podpisali w Ożarowie pod Warszawą akt kapitulacji powstania. 3 października 1944 roku gen. A. Chruściel wydał rozkaz do wymarszu z Warszawy.

Zdławione po 63 dniach walk Powstanie było największą bitwą armii podziemnej stoczoną podczas II wojny światowej. Straty żołnierskie wyniosły ok. 10 tys. zabitych, ponad 5 tys. zaginionych i ok. 25 tys. rannych. Straty ludności cywilnej wyniosły ok. 180. tys. poległych. Powstanie warszawskie stało się symbolem nieprzerwanego dążenia Narodu Polskiego do niepodległości i wolności. Jest to lekcja patriotyzmu i umiłowania Ojczyzny dla wszystkich pokoleń Polaków.

Materiały opracowano w Wojskowym Biurze Badań Historycznych
(http://wojsko-polskie.pl/wortal/document.php?id=105)
 
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Nie możesz ściągać załączników na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group